سنگ فیروزه و 0تا100 آن (فواید+تشخیص+نگهداری+انواع و…)

انواع سنگ فیروزه

این سنگ انواع مختلفی دارد که در ادامه به‌صورت دقیق بیان می‌شود اما از انواع این سنگ در کشور ایران می‌توان به فیروزه عجمی و شجر (رگه دار) اشاره نمود.

اما به جز این دو مورد، انواع دیگری نیز دارد که تفاوت‌های جزیی با هم دارند که در ادامه به‌صورت دقیق آورده شده‌است:

۱- عجمى
فیروزه عجمى بدون رگه و یک‌دست می‌باشد و نوعی که از آن در ایران یافت می‌شود بهترین نوع از این سنگ در کل جهان به شمار می‌آید. این نوع فیروزه را می‌توان حد اعلای این گوهر دانست. برای خرید نوع عجمی باید به‌صورت عددی و دانه ای اقدام کرد.

قیمت آن نیز بستگی به اندازه، وزن و رنگ آن از 5 تا 500 دلار متغییر می‌باشد. بهترین رنگ این گوهر زیبا، آبی آسمانی است که محبوبیت بسیار زیادی هم دارد که در نوع عجمی به خوبی می‌توان آن را مشاهد نمود. رنگ آبى پررنگ گران‌بهاتری نوع است و به‌صورت گرد یا بادامى تراش می‌خورد.

۲- شجرى
نوع شجر نیز به‌صورت رگه دار با رنگ آبی و سبز مشاهده می‌شود. این نوع نیز قیمت‌های متفاوتی دارد. جالب است بدانید که در اروپا نوع شجری مقبولیت بیشتری دارد. این نوع را به‌صورت گرد، بیضوى، اشکى و چهارگوش مى‌تراشند که پس از تراش به‌صورت شاخه‌اى یا دندریتى مشاهده می‌شود. همچنین لازم است بدانید نوعی عقیق نیز وجود دارد که به آن سنگ شجر می‌گویند.

۳- عربى
همان نوع شجرى می‌باشد اما دارای ضخامت کمتر است و تراش آن نیز سخت‌تر است. این نوع، نامرغوب می‌باشد و به رنگ سبز کمرنگ مشاهده مى‌شود. در صورتى که قطر آن بیشتر باشد، به آن دو بهرى نیز گفته می‌شود.

۴- فیروزه توفال رنگین
مشابه شجرى می‎باشد اما رگه‌های بسیار بیشتری دارد.

۵- سنگ چغاله نیم‌رنگ
نسبتا شبیه عجمى می‌باشد اما کمی کمرنگ‌تر است و روى آن، لکه‌هاى سفیدى به‌نام برص دیده مى‌گردد. نام چغاله به دلیل این است که مشابه میوه نارس کمرنگ‌تر از نوع عجمى می‌باشد.

۶- سنگ چغاله سفید
شبیه چغاله نیم‌رنگ اما کمی روشن‌تر می‌باشد.

۷- توفال نیم رنگ
همان نوع توفال رنگین اما با رنگی روشن‌تر است چرا که کاتیون Cu+2 در شبکه بلورى به‌طور کامل مشاهده ‌نمی‌شود.

۸- نگین توفال سفید
همان توفال نیم رنگ می‌باشد، ‌اما خیلی روشن‌تر است.

۹- خاکه
این اسم‌گذاری در معدن مرسوم است. در ابعاد مختلف و دارای رگه‌هاى به‌شدت دگرسان و خردشده و به رنگ آبى روشن تا تیره پیدا مى‌گردد که بسیار ارزشمند هستند.

۱۰- سنگ گل کاسنى
به نوع سبز پررنگ متمایل به خاکسترى اطلاق می‌گردد. علت رنگ آن، وجود کاتیون Fe+2 در ساختار آن می‌باشد. به این نوع سنگ فیروزه، تلخ نیز گفته می‌شود.

۱۱- سنگ درشت
به نگین‌های نسبتا درشت که خرد نشده‌اند و رگه دارند، اطلاق می‌گردد.

۱۲- نرم
به نگین‌های خیلى ریز که براى زینت دادن و مخراج‌کاری اشیا استفاده می‌شود، اطلاق می‌گردد.

فیروزه در احادیث معصومین

در احادیث معصومین (ع) به فیروزه و فواید آن اشاره‌های زیادی شده‌است که در ادامه گردآوری شده‌است. همچنین در مقاله مجزایی تحت عنوان خواص سنگ فیروزه در اسلام به این روایات اشاره کرده‌ایم.

1- در برخی روایات درباره خاصیت سنگ فیروزه آمده است که:
امام علی (ع) چهار انگشتر در دست داشته اند که یکی از آن‌ها همین گوهر بوده و حضرت آن را برای پیروزی در برابر مشکلات به دست می‌کرده‌اند. (المناقب : ۳۰۲/۳ – بحار : ۶۲/۴۲ – وسائل الشیعه : ۹۸/۵)

۲- امام جعفر صادق (ع) درباره فیروزه خطاب به مفضل می‌فرمایند:
دوست دارم که هر مومنی ۵ انگشتر در دست کند: عقیق، فیروزه، یاقوت، حدید صینی و در نجف. همچنین می‌فرمایند: نگاه کردن به این نگین باعث شادابی روح و تقویت چشم می‌شود. دست کردن آن سعه‌صدر (گشایش سینه) و تحمل در برابر مشکلات را زیاد می‌نماید. باعث تقویت قلب شده و به آن نیرو می‌بخشد. حاجات را برآورده و باعث تسهیل امور می‌گردد. و همچنین کسی که این انگشتر را در دست کند، فقیر و بی‌پول نمی‌شود. (التهذیب: ۳۷/۶ – وسائل الشیعه: ۴۰۳/۱۴)

3- حضرت محمد (ص) درباب فیروزه می‌فرمایند:
همانا خداوند به من خطاب کرد: ای پیامبر! همانا من حیا می‌کنم از این که بنده‌ای در دستش انگشتر فیروزه باشد و دستش را به دعا بلند کند و من دعای وی را مستجاب نکنم و دست خالی برگردانم. (وسائل الشیعه : ۹۵/۵ – بحارالانوار : ۳۲۱/۹۰)

4- امام علی (علیه السلام) می‌فرمایند: نگریستن به نگین فیروزه‌ای که بر روی آن “الله الملک” حکاکی شده باشد ثواب فراوان دارد.

5- در احادیثی از امام هادی و امام رضا (ع) در باب فیروزه آمده است:
شخصی به امام هادی (ع) از نداشتن فرزند شکایت می‌کند. حضرت می‌فرماید: انگشتری از فیروزه بگیر و بر آن بنویس “رب لا تذرنی فردا وانت خیر الوارثین” که جزییات این توصیه فوق‌العاده ارزشمند را در مقاله دیگری تحت عنوان دعای سنگ فیروزه آورده‌ایم.

همچنین امام رضا (ع) ضمن حدیثی در فضیلت روز غدیر فرموده‌اند که اولین کوه‌هایی که به ولایت امیرمومنان شهادت دادند سه کوه عقیق، فیروزه و یاقوت بودند. اولین کوه‌هایی که اقرار به ولایت حضرت علی (ع) کردند همین سه کوه بودند.

سنگ فیروزه و فواید آن برای روح و جسم

برای این سنگ آثاری ذکر می‌کنند که در ادامه آورده‌شده‌است.

۱- فیروزه نیشابوری (باارزش‌ترین نوع فیروزه) و انواع دیگر سنگ فیروزه دارای خاصیت آرامش‌بخشی هستند.

۲- سعه‌صدر را تقویت نموده و انرژی‌های منفی را از ما دور نگه می‌دارد.

۳- این سنگ همانند عقیق، حرز بسیار موثری در برابر دور ماندن از بلا به حساب می‌آید. (احتیاج به بررسی بیشتر)

۴- رونق کسب و کار و آسان شدن کارها را می‌توان جزو آثار فیروزه نیشابور و انواع این نگین شمرد.

۵- این نگین مفید در درمان افسردگی و خستگی است.

۶- استفاده از این گوهر باعث افزایش عشق و محبت شده و علم و هنر را در فرد تقویت می‌کند.

مقاله مرتبط: انگشتر فیروزه در کدام انگشت باشد؟

۷- استفاده از فیروزه نیشابور و به‌طور کلی انواع فیروزه، قدمتی طولانی در طب دارد، در گذشته پودر این سنگ را به بیمارانی که درد شکم داشتند می‌دادند تا درمان شوند. (احتیاج به تایید پزشک و نحوه آماده‌سازی ویژه دارد)

۸- همچنین مفید برای بیماری‌های چشمی مانند آب مروارید، تب و گزش حشرات می‌باشد.

9- بسیار مفید برای دفع چشم زخم است. (احتیاج به بررسی بیشتر)

10- از دیگر موارد می‌توان به درمان بیماری‌های عصبی، تقویت تارهای صوتی، تقویت قلب و درمان بیماری‌های ریوی و تنفسی اشاره نمود. سیستم ایمنی بدن را نیز تقویت می‌نماید. همچنین دربرخی منابع آمده که سنگ فیروزه برای خانم باردار محافظ بوده و مفید است.

عکس‌های معروف‌ترین جواهرات

دست بند مرصع کاری شده با سنگ فیروزه، مربوط به دوره سلجوقیان

گردنبند فیروزه با قاب طلا، مربوط به دوره ایلخانیان

جعبه مزین به عاج مربوط به دوره صفویان

جقه پادشاهی ناصرالدین شاه

نحوه تشخیص

باتوجه به خواص ارزشمند فیروزه، این سنگ طرفداران بسیاری پیدا کرده است اما تشخیص فیروزه اصل امری نسبتا دشوار حتی برای افراد حرفه‌ای می‌باشد که در لینک مزبور توضیحات کافی ارائه شده‌است. در این بخش نیز به‌صورت مختصر توضیحاتی ارائه می‌شود. راه‌های مختلفی نیز برای افرادی که آگاهی و تجربه کافی در تشخیص آن ندارند، وجود دارد.

سوزاندن
همینطور در عمده فروشی‌ها برای تشخیص نوع طبیعی از نوع غیرطبیعی آن قطعه ای از سنگ را می‌سوزانند اگر به‌صورت خمیر در آید مصنوعی و اگر مواد باقی مانده به‌صورت خاکستر باشد طبیعی می‌باشد.

سوزن داغ
روش دیگری که برای تشخیص نوع بدلی ساخته شده از پلاستیک به کار گرفته می‌شود، استفاده از یک سوزن داغ‌شده و گذاشتن آن بر روی نگین است که درصورتی که این نگین مصنوعی باشد، بوی صمغ از آن ساطع شده و اثر عمیقی بر روی نگین می‌گذارد.

دم کردن
در گذشته برای تشخیص نوع با کیفیت از انواع نا مرغوب، آن را بر روی برنج دم می‌کردند و در صورتی که رنگ آن ثابت باقی می‌ماند اصل و اگر به برنج رنگ می‌داد نامرغوب بود.

روش‌های پیشرفته
روش‌های پیشرفته وجود دارد که نگین‌های آمریکایی را بهسازی می‌کنند و فقط توسط دستگاه مشخص می‌شود و در حالت معمولی هیچ‌گونه نشانه‌ای مبنی بر این‌که بهسازی شده‌است یا نه وجود ندارد. در ایران بیشتر هنوز همان روش سنتی استفاده می‌گردد.

کمک از کارشناس
به دلیل وجود انواع مختلف این سنگ که به بازار آمده‌است تشخیص آن کار ساده‌ای نیست لذا پیشنهاد می‌شود که حتما از یک فروشگاه معتبر خرید انجام شود تا بتوان از فیروزه بهره کافی را برد. هر چند که اکثر نگین‌فروشان و کارشناسان خبره بر اثر تجربه ناشی از کار با این سمبل جواهرات ایرانی، این گوهر شگفت‌انگیز را با نگاه کردن به رنگ، جلا و رگه‌های پشت و روی آن به راحتی شناسایی می‌کنند. افراد خبره حتی منشأ و انواع آن را از یکدیگر تشخیص می‌دهند.

چرا فیروزه به رنگ آبی یا سبز است؟

رنگ اصلی فیروزه بسته به میزان مس موجود در سنگ (ایجادکننده رنگ آبی)، کروم یا وانادیوم (ایجادکننده رنگ سبز) و آهن (ایجادکننده رنگ زرد)، در دامنه‌ای از آبی کم رنگ تا آبی مایل به سبز و کاملا سبز قرار می‌گیرد. هنگامی که در اثر عوامل محیطی یا شیمیایی تغییر رنگ بدهد و اصطلاحا سنگ فیروزه بمیرد، از ارزش و فواید درمانی آن کاسته می‌گردد.

سنگ فیروزه‌ای که مُرده است!

شاید برای شما سوال باشد که مگر سنگ می‌میرد؟ اصلا نحوه تشخیص مردن آن چگونه است؟ ابتدا خواب است بدانید اصطلاح جالب “سنگ فیروزه مرده” در بین کارشناسان این گوهر رایج است که اشاره به تغییر رنگ این نگین دارد. این نگین زیبا نسبت به چربی، لوازم آرایشی، روغن و … حساس است و درصورتی که در تماس مستقیم با این مواد قرار گیرد رنگ آبی آن به سبز نامطلوبی تغییر رنگ پیدا می‌کند که در این صورت به آن مرده می‌گویند.

یکی از ویژگی‌های سنگ مرده این است که رنگ سبز نامطلوبی دارد که در عکس بالا می‌توانید نگینی را ببینید که بخشی از آن روغن خورده است و اصطلاحا نگین مرده است. بنابراین در پاسخ به این سوال که از کجا بفهمیم سنگ فیروزه زنده است باید گفت که درصورتی که این تغییر رنگ به سبز نامطلوب (مشابه کپک زدگی) بر روی نگین باشد پس فیروزه از نوع مرده است.

فیروزه مرده کم ارزش‌تر است و در واقع ارزش مادی خود را تا حد زیادی از دست داده است. البته باید توجه داشته باشید که سنگ فیروزه ذاتا سبز هم به‌صورت طبیعی وجود دارد و اتفاقا علاقه‌مندان مخصوص به خود را هم دارد.

فیروزه بهسازی‌شده

ویژگی‌های فیروزه بهسازی‌شده چیست؟ فیروزه بهسازی یا احیاشده در واقع همان سنگ اصل و معدنی است که برای اینکه خوش‌رنگ‌تر و زیباتر به نظر بیاید آن را بهسازی کرده‌اند. روش‌هایی برای تشخیص این کار وجود دارد اما اکثرا فروشندگان معتبر این مورد را قبل خرید به شما اعلام خواهند کرد. برای تشخیص احیا شدگی بایستی به این نکته توجه کنید که نوع احیاشده دارای برق و جلای بیش از حد است یعنی بسیار براق می‌باشد. در زیر یک نمونه فیروزه بهسازی‌شده قابل مشاهده است.

این درخشش بیش از حد روش قطعی برای احیاشدگی نیست اما توجه ما را جلب می‌کند که در هنگام خرید در صورت مشاهده جلای بیش از حد از فروشنده جزییات بیشتری درباره احیاشدن یا نشدن این گوهر بگیریم. فیروزه احیاشده به لحاظ خاصیت بی‌تاثیر نیست اما چه به لحاظ مادی و چه معنوی در بازار دارای ارزش کمتری است ولی باز هم فواید خود را بطور کامل از دست نداده است. قیمت فیروزه بهسازی‌شده نسبت به نوع احیانشده با همان ابعاد و اندازه و رنگ قطعا دارای قیمتی به مراتب کمتر است. برای اطلاعات بیشتر و دقیق‌تر به مقاله جامع قیمت فیروزه مراجعه کنید.

شرایط نگهداری

جهت بهره‌مندی از فیروزه نیشابوری و بطور کلی انواع فیروزه و لذت بردن از زیبایی‌های این سنگ بایستی از آن محافظت کافی صورت گیرد. این نگین در برابر خراش، مواد شیمیایی، چربی، آب داغ و شوینده‌های خانگی صدمه‌پذیر است. برای نگهداری از آن موارد زیر توصیه می‌شود:

۱- این نگین نباید با کرم، روغن و ادکن تماس مستقیم داشته باشد چرا که سبب تغییر رنگ آن می‌شود.

۲- انگشتر فیروزه، نیم ست فیروزه و حتی نگین تک و دستبند فیروزه خود را هنگام کار با مواد شوینده از دست خود بیرون آورید. همچنین این نگین نباید با آب کلردار تماس زیاد داشته باشد.

۳- به‌طور کلی از تماس هرگونه مواد چرب با این نگین اجتناب نمایید.

4- این گوهر نسبتا ترد است پس مراقب باشید ضربه محکمی به آن وارد نشود.

5- در برخی مراجع گفته شده وقتی رنگ این سنگ به سمت سبز شدن متمایل می‌شود دلیل آن از دست رفتن آب طبیعی موجود در این نگین به دلیل گرما مثل نور آفتاب است، به‌طوری که حتی نگین عالی نیز در حرارت بالاتر از ۲۵۰ درجه سانتی‌گراد رنگ آن به سبز مات تبدیل می‌شود.

بهترین معادن

نگین فیروزه در مناطقی هم چون تبت، مصر و جنوب غربی آمریکا به دست می‌آید. گرچه درجه خلوص و رنگ تولیدات اغلب معادن آن با هم تفاوت دارد ولی غالبا این سنگ‌ها حداقل از لحاظ شکل ظاهری شبیه هم می‌باشند.

نیشابور ایران
معدن این گوهر در شهر نیشابور، قدیمی‌ترین و مهم‌ترین معدن در کشور می‌باشد و در سـطح دنیا نیز از شهرت و اعتبار زیادی برخوردار است. شهر نیشابور از گذشته‌های دور، شهری با اهمیت در کنار جاده ابریشم بود و از یک سمت، فلات ایران را با آسیای مرکزی و از سمت دیگر، فلات آناتولی و سواحل مدیترانه را به چین پیوند می‌داد .

مصر
در کشور مصر نیز دو معدن از معادن شبه جزیره سینا که “کشور فیروزه” نام دارد نیز وجود دارد که در جرگه قدیمی‌ترین معادن شناخته شده جهان قرار دارند. این معدن‌ها اکنون ارزش اقتصادی چندانی ندارند و توسط بومیان به شکل ابتدایی استخراج می‌گردد. سنگ این منطقه سبزتر از نوع ایرانی است.

کرمان
امروزه برخی از نگین‌ها که در ایران خرید و فروش می‌شوند مربوط به شهر بابک کرمان هستند که چندین سال است منابع بسیار غنی از آن یافت گردیده‌است.

امریکا
جنوب غربی امریکا نیز از لحاظ تولید این سنگ بسیار غنی می‌باشد و مناطقی مانند کلرادو، نیومکزیکو، آریزونا، کالیفرنیا و نوادا از مراکز مهم تولید این نگین در این کشور است اما در حال حاضر، آریزونا بزرگترین تولیدکننده این سنگ در امریکا است. ایالت نــوادا نیز دیگر ایالت آمریکا است که با داشتن ۱۲۰معدن، بخش بزرگی از سنگ فیروزه مورد استفاده صنعت جواهر را تامین می‌نماید.

چین
چینی‌ها نیز پیش از سه هزار سال پیش از میلاد مسیح از فیروزه بهره می‌بردند و به طور محدود تولید و هنرمندانشان از آن برای برجسته‌کاری‌های صنایع دستی خود استفاده می‌کردند. مارکوپولو نیز در گزارش خود اشاره نموده‌است که در ایالت سی چوان چین این سنگ پیدا می‌شده‌است. در غرب و شرق اســتان تبت نیز معادن آن وجود دارد.

سنگ ماه تولد

سنگ فیروزه، سنگ ماه تولد آذر است اما متولدین بهمن و اردیبهشت ماه نیز به عنوان سنگ فرعی ماه خود می‌توانند از فضیلت فیروزه بهره‌مند شوند. این سنگ انرژی‌های منفی را به سمت خود جذب می‌نماید، به همین علت گفته می‌شود زمانی که احساس ناراحتی و یا بیماری می‌کنید و یا اتفاق ناخوشایندی درحال وقوع است رنگ آن ممکن است تغییر پیدا کند.

بررسی علمی فیروزه

اگر بخواهیم بسیار تخصصی بحث کنیم بایستی گفت که این گوهر آبی آسمانی، یک کانی از جنس فسفات آبدار آلمینیوم و مس با ساختار بلوری کج وجهی است که شفافیتی کدر و مومی‌شکل دارد و دارای درجه سختی ۵-۶ در مقیاس مو می‌باشد. (مو Moh معیاری برای تعیین درجه سختی از ۰ تا ۱۰ است که سخت‌ترین آن‌ها الماس با درجه سختی ۱۰ است)

از ویژگی‌های فیروزه نیشابوری و انواع فیروزه می‌توان به رنگ بسیار دلربای آن اشاره نمود که بسته به نوع آن می‌تواند بسیار گران و یا ارزان باشد. رنگ جذاب و آبی این سنگ زیبا به علت وجود عنصر مس می‌باشد. اگر این نگین در منطقه‌ای که میزان مس معادن آن زیاد است استخراج گردد، آبی آن بیشتر و به رنگ آبی آسمانی خواهد بود. اغلب تغییر رنگ آن از آبی به سبز به دلیل از دست دادن آب درون نگین بر اثر گذشت زمان است. اساسا علت تفاوت رنگ سنگ به علت نسبت آهن به مس می‌باشد. در مقاله فیروزه سبز به طور کامل به این موضوع پرداخته شده‌است.

اگر در معدن، قسمتی از آلومینیوم توسط آهن جایگزین گردد، به رنگ مایل به سبز و اگر میزان روی زیادتر باشد، به ترکیبی از رنگ‌های زرد و ســبز مشاهده می‌گردد که اغلب پدیده ای نادر می‌باشد. جالب است بدانید چنانچه آهک در منطقه رشد این نگین افزون باشد رنگ آن به سمت سفیدی متمایل می‌شود و کمرنگ‌تر می‌گردد که البته در حالت معمول علت اصلی سفیدی مربوط به اکسید آلومینیوم (Al2O3) است اما در عین حال از اصالت سنگ فیروزه کاسته نمی‌شود و صرفا قیمت بازاری آن کسر می‌گردد.

سنگ فیروزه در ادبیات فارسی

تقریبا همه شاعران از این گوهر در اشعار خود استفاده کرده‌اند و در شعرشان به بعضی از ویژگی‌های خاص سنگ و رنگ آن، معادن، غواید درمانی و کاربردهای آن، اعتقادات رایج درباره آن و … اشاره نموده‌اند که همه این‌ها نشان از اهمیت آن دارد.

در اشعار پارسی هر کجا اسمی از فیروزه باشد، منظور نوع نیشابوری می‌باشد. برای نمونه در دیوان گران‌قدر حافظ، در ۶ بیت استفاده شده که در معروف‌ترین آن به سنگ نیشابوری اشاره دارد:

راستی، خاتم فیروزه ابواسحاقی
خوش درخشید ولی دولت مستعجل بود

همچنین جامی درباره گرانقدری این سنگ نیز سروده است :

خرمهره فروش می‌زند بانگ
فیروزه دو صد عدد به یک دانگ

فیروزه نهد سفال را نام
تا میل کند طبیعت عام

در انتها هر سوالی درباره فیروزه، این گوهر ارزشمند و ناب دارید در قسمت نظرات مطرح نمایید تا کارشناسان شرف آنلاین در اسرع وقت پاسخگو باشند.